सामान्यरूप

सामान्यरूप

 

सामान्यरूप

नामाला किंवा सर्वनामाला विभक्तिप्रत्यय किंवा शब्दयोगी अव्यय लागण्यापूर्वी त्याचे जे रूप होते त्याला ‘सामान्यरूप’ असे म्हणतात.

उदा.
(1) ‘पत्र’ या शब्दाला तृतीया विभक्तीचा प्रत्यय लावल्यास ‘पत्राने’ असे रूप होते. यातील ‘पत्रा’ हे सामान्यरूप असते.

(2) कावळा :- कावळ्यास, कावळ्याला, कावळ्याने, कावळ्याचा.
या सर्व शब्दांमध्ये कावळ्या हे सामान्यरूप आहे.

(3) समुद्र :- समुद्रास, समुद्राला, समुद्राने, समुद्राचा.
या सर्व शब्दांमध्ये समुद्रा हे सामान्यरूप आहे.

पुल्लिंगी नामांचे सामान्यरूप

(1) ‘अ’ कारान्त पुल्लिंगी नामाचे रूप ‘आ’ कारान्त होते.

उदा.
हात – हातात
घर – घरास, घराने
झाड – झाडास, झाडाने, झाडाला

(2) ‘आ’ कारान्त पुल्लिंगी नामाचे सामान्य रूप ‘या’ कारान्त होते.

उदा.
झरा – झऱ्याला, झऱ्याने
दोरा – दोर्‍यास, दोर्‍याने
डोळा – डोळ्यास, डोळ्याने

अपवाद: आजोबा, दादा, काका, मामा, राजा, यांचे सामान्यरूप होत नाही.

(3) ‘ई’ कारान्त पुल्लिंगी नामाचे सामान्य रूप ‘या’ कारान्त होते.

उदा.
पाणी – पाण्याला, पाण्यास
धोबी – धोब्याला, धोब्यास
कोळी – कोळ्याचा

अपवाद: हत्ती, नंदी, पंतोती, मुनी, ऋषी, भटजी.

(4) ‘ऊ’ कारान्त पुल्लिंगी नामाचे सामान्यरूप ‘वा’ कारान्त होते.
उदा.
लाडू – लाडवात
भाऊ – भावास, भावाचा
नातू – नातवाला, नातवास

(5) ‘ए’ कारान्त पुल्लिंगी नामाचे सामान्य रूप ‘या’ कारान्त होते.

उदा.
शहाणे – शहाण्याचा, शहाण्याने
ठाकरे – ठाकऱ्यांचा,
फडके – फडक्यांचा
फुले – फुल्यांचा

(6) ‘ओ’ कारान्त पुल्लिंगी नामाचे सामान्यरूप ‘ओ’ कारान्त राहते.

उदा.
फोटो – फोटोला
किलो – किलोस, किलोला
हीरो – हीरोला, हिरोस

स्त्रीलिंगी नामाचे सामान्यरूप

(1) ‘अ’ कारान्त स्त्रीलिंगी नामाचे सामान्यरूप एकवचनात ‘ए’ कारान्त होते व अनेकवचनात ‘आ’ कारान्त होते.

उदा.
जीभ – जिभेस, जिभेला, जिभांचा, जिभांना
सून – सुनेस, सुनेला, सुनांना, सुनेचा
बाग – बागेला, बागांना

(2) काही वेळा ‘अ’ कारान्त स्त्रीलिंग नामाचे सामान्यरूप ‘ई’ कारान्त होते.

उदा.
पाल – पालीस, पालीला
वेल – वेलीला
विहिर – विहिरीस, विहिरीला

(3) ‘आ’ कारान्त स्त्रीलिंगी नामाचे सामान्यरूप ‘ए’ कारान्त होते.

उदा.
विधा – विधेस, विधेला, विधेचे
माळा – माळेत, माळेस, माळेला.
भाषा – भाषेत, भाषेस, भाषेचा.

(4) ‘ई’ कारान्त स्त्रीलिंगी नामाचे सामान्य रूप एकवचनात ‘ई’ कारान्त व अनेकवचनात ‘ई’ कारान्त किंवा ‘या’ कारान्त होते.

उदा.
दासी – दासींचा, दासीला
पेटी – पेटीने, पेटीत
स्त्रि – स्त्रिस, स्त्रिया, स्त्रियांचा
बी – बीस, बियांचा

(5) ‘ऊ’ कारान्त स्त्रीलिंगी नामाचे सामान्यरूप होत नाही. क्वचित ते ‘वा’ कारान्त होते.

उदा.
ऊ – ऊवास, उवाला
जाऊ – जावेला, जावांना
काकू – काकूस, काकूला
सासू – सासुला, सासवांना

(6) ‘ओ’ कारान्त स्त्रीलिंगी नामाचे सामान्यरूप एकवचनात होत नाही व अनेकवचनात ‘आ’ कारान्त होते.

उदा.
बायको – बायकांना, बायकांचा.

विशेषणाचे सामान्यरूप

(1) ‘अ’ कारान्त ‘ई’ कारान्त व ‘ऊ’ कारान्त विशेषणाचे सामान्यरूप होत नाही.

उदा.
त्याचे लोकरी कपड्यांचे दुकान आहे.
मला कडू कारल्याची भाजी आवडते.

(2) ‘आ’ कारान्त विशेषणांचे सामान्यरूप ‘या’ कारान्त होते.

उदा.
चांगला माणूस – चांगल्या माणसास
हा कुत्रा – ह्या कुत्र्यास

नपुंसकलिंगी नामांचे सामान्यरूप

(1) ‘अ’ कारान्त नपुंसकलिंगी नामाचे सामान्यरूप ‘आ’ कारान्त होते.

उदा.
मूल – मुलास, मुलाला, मुलांना
नभ – नभात, नभांना
पान – पानास, पानाला, पानांना
झाड – झाडास, झाडाचा

(2) ‘ई’ कारान्त नपुंसकलिंगी नामाचे सामान्यरूप ‘या’ कारान्त होते.

उदा.
पाणी – पाण्यात, पाण्याचा
मोती – मोत्यात, मोत्याचा
लोणी – लोण्यात

(3) ‘ऊ’ कारान्त नपुंसकलिंगी नामाचे सामान्यरूप ‘आ’ कारान्त होते.

उदा.
कोकरू – कोकरास, कोकराचे
घुंगरू – घुंगरांचा
लिंबू – लिंबास, लिंबाचे
लेकरू – लेकरास

(4) काही वेळा ‘ऊ’ कारान्त नपुंसकलिंगी नामाचे सामान्यरूप ‘वा’ कारान्त होते.

उदा.
अळू – अळूवाचा
गडू – गडवास, गडवाचा

(5) ‘ए’ कारान्त नपुंसकलिंगी नामाचे सामान्यरूप ‘या’ कारान्त होते.

उदा.
डोके – डोक्यात, डोक्याला
गाणे – गाण्याचा
तळे – तळ्यात, तळ्याला

READ  Maharashtra History
%d bloggers like this: